शारीरिक प्रतिक्रियांचे विज्ञान

 प्रतिक्रिया हे आपल्या शरीराचे व्यक्त होण्याचे माध्यम आहे. ह्या शरीर धर्मामुळे आपल्या जीवनाची जडण - घडण होत असते. आपण ज्या भवतालात, जगात आहोत, त्या जगताची कळत - नकळत आपल्यावर क्रिया होत असते आणि आपण तिला सुद्धा कळत - नकळत प्रतिसाद किंवा प्रतिक्रिया देत असतो. ह्या प्रतिक्रिया जेव्हा सातत्याने घडत जातात, तेव्हा त्यांना संस्कार म्हणतात. उदा. पावसाळ्यात घराबाहेर पडताना बरोबर छत्री, रेनकोट घेणे....ही आपली पाऊस ह्या नैसर्गिक क्रियेला प्रतिक्रिया आहे. त्याचप्रमाणे, येणाऱ्या कोणत्याही घटनेचे, बातमीचे, माणसांच्या क्रिया - प्रतिक्रियांचे पडसाद - प्रतिध्वनी आपल्या शरीरावर घडत असतात.

                    ह्या आपल्या प्रतिक्रिया किंवा आपले पडसाद ह्यांचे शरीराच्या विशिष्ट अशा संस्थेकडून घडत असतात. ह्या विशिष्ट संस्थाला HPA Axis म्हणतात. ह्यातील H म्हणजे Hypothalamus, P म्हणजे Pituitary आणि A म्हणजे Adrenal ह्या तीन ग्रंथी glands च्या समुच्चयाने आपल्या शरीराचे प्रतिक्रिया घडविण्याचे कार्य चालते. 

                                       1 - Hypothalamus gland secrets 

                                      Corticotropin Releasing Factor (CRF) into blood stream

                                      2 - Pituitary gland secrets

                                     Adrenocorticotropic Harmone ( ACTH ) into blood stream

                                     3- Adrenal Glands secret

                                    Adrenaline Harmone into blood stream

                                   4- Response mechanism 

                                   5- Stress Hormones are secreted into blood stream

                                  6- Constriction of Blood vessels of Digestive tracts.

                                  7- Response mechanism active - Flight Or Flight.    

            अशा प्रकारे आणि अशा ७ पातळींवर घडणाऱ्या शरीरांतर्गत क्रियांमुळे आपल्या प्रतिक्रिया पळून जाणे, पलायनवाद किंवा प्रतिकार, प्रतिहल्ला, आक्रमण अशा स्वरुपात प्रगट होत असतात. 

                                                                      ****************